Zarządzenie przedsiębiorstwem wchodzącym w skład majątku wspólnego małżonków

Zarządzenie przedsiębiorstwem wchodzącym w skład majątku wspólnego małżonków

Autor: kancelaria SPS w Aktualności 14 03 2014

Zgodnie z art. 36 § 3 k.r.o. „Przedmiotami majątkowymi służącymi małżonkowi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej małżonek ten zarządza samodzielnie. W razie przemijającej przeszkody drugi małżonek może dokonywać niezbędnych bieżących czynności.”

Powyższy przepis został wprowadzony wraz z nowelizacją kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z dnia 17 czerwca 2004 r. W poprzednim stanie prawnym art. 36 § 2 k.r.o. stanowił, że „Każdy z małżonków może wykonywać samodzielnie zarząd majątkiem wspólnym. Do dokonania czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebna jest zgoda drugiego małżonka wyrażona w formie wymaganej dla danej czynności prawnej.” Powyższy przepis generował w praktyce duże trudności w odróżnieniu czynności zwykłego zarządu od czynności przekraczających zwykły zarząd. Kontrahenci małżonka prowadzącego przedsiębiorstwo pozostawali w niepewności czy drugi z małżonków nie wystąpi z powództwem o ustalenie nieważności czynności jako czynności, która przekracza zakres zwykłego zarządu i została dokonana bez zgody współmałżonka (Jędrejek Grzegorz, Zarząd majątkiem wspólnym małżonków, wydanie 1, wyd. Lexis Nexis, Warszawa 2012, s. 149).

Obecna regulacja wprowadziła większą swobodę dla małżonka prowadzącego działalność gospodarczą. Wynika to również z art. 361 § 1 k.r.o. na podstawie którego „Małżonek może sprzeciwić się czynności zarządu majątkiem wspólnym zamierzonej przez drugiego małżonka”, jednakże możliwość dokonania sprzeciwu została wyłączona „czynności (…) podejmowanej w ramach działalności zarobkowej.”

Pewne wątpliwości może jednak budzić stosunek art. 36 § 3 k.r.o. do art. 29 k.r.o., który stanowi, że „W razie przemijającej przeszkody, która dotyczy jednego z małżonków pozostających we wspólnym pożyciu, drugi małżonek może za niego działać w sprawach zwykłego zarządu, w szczególności może bez pełnomocnictwa pobierać przypadające należności, chyba że sprzeciwia się temu małżonek, którego przeszkoda dotyczy. Względem osób trzecich sprzeciw jest skuteczny, jeżeli był im wiadomy.

 

 

 

 

 

Porównanie zakresów każdego z tych przepisów prowadzi do wniosku, że art. 36 § 3 k.r.o. ma węższy zakres, a zatem stanowi regulację szczególną w stosunku do art. 29 k.r.o. Ten ostatni przepis stosuje się do małżonków bez względu na to, w jakim ustroju pozostają, ale jednocześnie muszą pozostawać we wspólnym pożyciu. Taka przesłanka nie występuje natomiast w przypadku 36 § 3 k.r.o. W tym przepisie nie przewidziano również możliwości sprzeciwienia się małżonka. W związku z tym pojawia się pytanie, czy jeśli w razie przemijającej przeszkody dotyczącej małżonka prowadzącego działalność gospodarczą, drugi z małżonków podejmuje niezbędne czynności, to czy ten pierwszy może się temu sprzeciwić. W takiej sytuacji nie ma zastosowania art. 29 k.r.o. ze względu na istnienie regulacji szczególnej w postaci 36 § 3 k.r.o., która nie zawiera podstaw do sprzeciwu. Jest on regulowany przez art. 361 § 1 k.r.o. Istotne jest jednak, że sprzeciw, o którym mowa w tym przepisie, nie może dotyczyć czynności podejmowanej w ramach działalności zarobkowej. Dochodzi zatem do paradoksalnej sytuacji, w której małżonek-przedsiębiorca nie może sprzeciwić się dokonaniu czynności, którą gdyby nie dotyczyła go „przemijająca przeszkoda”, mógłby dokonać samodzielnie. Wydaje się, że taki skutek nie był zamiarem ustawodawcy, a samodzielność w zarządzie przewidziana w art. 36 § 3 k.r.o. miała ułatwić prowadzenie działalności zarobkowej, a możliwość dokonania niezbędnych bieżących czynności w razie przemijającej przeszkody stanowi swego rodzaju zabieg ochronny w interesie małżonka-przedsiębiorcy. W związku z tym, wydaje się, że uzasadniony jest pogląd, iż wyłączenie sprzeciwu przewidzianego w art. 361 § 1 k.r.o. dotyczy tylko czynności wskazanych w art. 36 § 3 k.r.o., a nie tylko wskazanych w zd. 2 tego przepisu (Stępień-Sporek Anna, Działalność gospodarcza z udziałem małżonków, wydanie 1, wyd. Lexis Nexis, Warszawa 2009, s.395).