Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków

Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków

Autor: kancelaria SPS w Aktualności 24 03 2014

Ustrój rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków został wprowadzony do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nowelizacją z 2004 roku. Warto wspomnieć, ze w toku prac nad projektem ustawy pojawił się pomysł wprowadzenia tego ustroju jako ustroju ustawowego, jak np. w Niemczech (Zugewinngemeinschaft ). Ostatecznie zrezygnowano jednak z tego rozwiązania i wprowadzono go jako ustrój umowny. Wskazywano bowiem, że społeczeństwo polskie jest przyzwyczajone do wspólności majątkowej. Należy jednak zauważyć, że rozwiązanie to nie jest zupełnie nowe w prawie polskim, ponieważ w dekrecie z 29 maja 1946 r. Prawo małżeńskie majątkowe, rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków była ustrojem ustawowym. Funkcjonował on do 1950 roku.

Ustrój rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków polega na tym, ze w trakcie trwania małżeństwa istnieją tylko majątki osobiste małżonków i nie ma majątku wspólnego, natomiast w momencie ustania tego ustroju następuje wyrównanie dorobków. W czasie trwania rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków między tym ustrojem a ustrojem rozdzielności majątkowej nie ma więc różnic. Swoistość ustroju rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków przejawia się dopiero z chwilą ustania rozdzielności majątkowej. Wtedy to aktualizuje się możliwość wyrównania dorobków.

Ustanie rozdzielności majątkowej może nastąpić na kilka sposobów np. małżonkowie mogą zawrzeć umowę majątkową małżeńską, którą wprowadzą inny ustrój majątkowy albo powodem zmiany omawianego ustroju może być ubezwłasnowolnienie lub ogłoszenie upadłości drugiego małżonka, a także orzeczenie przez sąd separacji. Ponadto ustrój ten wygasa oczywiście w momencie ustania małżeństwa.

Umowy majątkowe małżonków muszą być zawarte w formie aktu notarialnego (art. 47 § 1 k.r.o). Mogą zostać zawarte zarówno w trakcie trwania małżeństwa, jak i przed jego zawarciem (tzw. intercyza przedślubna). Od momentu zawarcia takiej umowy powstaje pomiędzy współmałżonkami rozdzielność majątkowa.

Zasadniczą funkcją tego ustroju jest ochrona tego małżonka, który z powodu wykonywania obowiązków rodzinnych lub z innych przyczyn np. choroby, nie mógł pracować zarobkowo i powiększać swego majątku albo jego możliwości w tym zakresie były ograniczone.

Dorobkiem każdego współmałżonka jest wzrost wartości jego majątku po zawarciu umowy majątkowej. Ustalając, czy istnieje dorobek, należy zestawić dwie wartości: wartość majątku z dnia ustanowienia rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków oraz wartość majątku w dniu ustania tego ustroju. Dorobek oblicza się według stanu majątku z chwili ustania rozdzielności majątkowej i według cen z chwili rozliczenia.

Należy pamiętać, że obliczając dorobek, pomija się – o ile umowa majątkowa nie stanowi inaczej – przedmioty majątkowe nabyte przed zawarciem umowy majątkowej, a także przedmioty majątkowe wymienione w art. 33 pkt 2, 5-7, 9 k.r.o. oraz przedmioty nabyte w zamian za nie (art. 513 § 2 k.r.o.). Uwzględnia się darowizny dokonane przez jednego z małżonków, z wyłączeniem darowizn na rzecz wspólnych zstępnych małżonków, a także drobnych zwyczajowo przyjętych darowizn na rzecz innych osób. Uwzględnienie darowizn jest wyrazem ochrony współmałżonka przed dokonywaniem niekorzystnych rozporządzeń majątkiem. W razie zatem nieodpłatnego rozporządzenia całym majątkiem, dorobek będzie odpowiadał wartości podlegających doliczeniu darowizn. Przy obliczaniu dorobku bierze się również pod uwagę usługi świadczone osobiście przez jednego z małżonków na rzecz majątku drugiego małżonka oraz nakłady i wydatki na majątek jednego małżonka z majątku drugiego małżonka.

Ustawodawca nie wskazał, czy przy obliczaniu dorobku należy brać pod uwagę „majątek” w znaczeniu wąskim, czy też w szerokim. Wydaje się, że należy brać pod uwagę zarówno aktywa, jak i pasywa, które obciążają majątek małżonka, co najlepiej oddaje, jakie efekty przyniosła aktywność gospodarcza małżonka. Obliczając dorobek, trzeba zatem ustalić przyrost wartości majątku netto. ( Stępień-Sporek Anna, Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków, Państwo i Prawo nr 7/2008 s. 73-85 )

Po ustaniu rozdzielności majątkowej małżonek, którego dorobek jest mniejszy niż dorobek drugiego małżonka, może żądać od współmałżonka wyrównania dorobków przez zapłatę lub przeniesienie prawa. (oba sposoby mogą być zastosowane jednocześnie). Ma to na celu zniwelowanie różnicy między dorobkami małżonków. Wyrównanie dorobków powinno nastąpić w drodze porozumienia (umowy) między małżonkami (dla takiej umowy nie jest wymagana żadna forma szczególna). Z ważnych powodów każdy ze współmałżonków może żądać zmniejszenia obowiązku wyrównania dorobków. W razie braku porozumienia między stronami co do sposobu lub wysokości wyrównania, rozstrzyga sąd. Zainteresowany małżonek może wytoczyć bowiem powództwo o wyrównanie dorobków ( art. 514 § 3 k.r.o.). W pozwie małżonek może żądać zasądzenia określonej kwoty pieniężnej lub zobowiązania współmałżonka do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na niego określonego prawa ( art. 64 k.c.) tytułem wyrównania dorobków.

M.M.